سبز نوشت

یادداشت هایی با موضوع جامعه و محیط زیست

یادداشت هایی با موضوع جامعه و محیط زیست

سبز نوشت

دفتری که پیش روی دارید، تلاشی جامعه‌شناختی برای پرداختن به موضوعات و مسائل محیط‌زیستی ایران است. قدمی کوچک با هدف افزایش این آگاهی و باور که مشکلات و مسائل محیط‌زیستی، نتیجه رفتارهای اجتماعی‌اند، به خاطر تاثیرشان بر انسان‌ها و سایر گونه‌ها چالش برانگیز هستند، در نتیجه حل‌شان به سعی اجتماعی نیاز دارد.

۳ مطلب در تیر ۱۳۹۴ ثبت شده است

چرا باران جام زهرآگین شده است؟ (قسمت اول)

آب مهم­ترین منبع طبیعی برای رونق و شکوفایی سرزمینی است لیکن، به مانند هر سرمایه دیگر می­بایست به درستی مدیریت شود تا که پایداری را به بار آورد. اگر چه باران بزرگترین فرصت (نعمت) است اما چندی است که برای اهالی شمال و به ویژه مازندران به نقمت مبدل کردیده است. چرا این گنج به رنج می­انجامد؟ چرا باران باید به مثابه «یک چیز لعنتی که به دنبالش چیزهای لعنتی دیگر می­آید» در ذهن اهالی شمال حک شود؟

هیچ گاه خاطره 5 مرداد سال 1378 از سیل نکا از ذهنم پاک نمی شود. خاطره از دست دادن دوستان و ..روزی که شب اش خندان بودم و روزش گریان.

در پی سیل نکا بیش از 80  انسان جان باختند و بیش از 3 هزار منزل مسکونی و تجاری تخریب شد. علت عمده وقوع این سیل تخریب زیست محیطی ناشی از تبدیل جنگل‌های منطقه به زمین‌های زراعی، بهره برداری بیش از حد کارخانه نکا چوب ساری از جنگل هزار جریب نکا (نگین شمال به گفته سید محمد خاتمی)، تخریب حاشیه رودخانه مهربان در اثر برداشت بی‌رویه شن و ماسه ، ساخت و ساز غیرمجاز در حریم رودخانه مهربان؛ گرفتگی آبراه‌ها به دلیل ساخت و سازها، تخلیه زباله در بستر رودخانه، لایروبی نکردن رودخانه و در کل عدم رعایت اصول عقلانی و قانونی موجب شد تا طبیعت قهرش را جاری کند.

این تراژدی غمبار هر چند  وقت یک بار در شمال تکرار می­شود چرا؟ چه کسانی مسؤل هستند و چه کسانی باید راهبردی برای برون رفت از این بحران ارائه دهند؟ چرا باید سالانه میلیاردها تومان از سرمایه کشور صرف التیام سیل زدگان شود و سال بعد همان ماجرا تکرا شود؟ چرا کارگزاران ما کوتاه فکر می کنند؟ چرا اهالی شمال حرمت حریم رودخانه را نمی شناسند؟ و چرا باید ساخت و ساز بی محابا و  جنگل زدایی به مثابه قاعده نانوشته در دستور کار قرار گیرد؟

 

۰ نظر موافقین ۱ مخالفین ۰ ۳۰ تیر ۹۴ ، ۱۳:۴۸
معصومه اشتیاقی

روز های گذشته، متاسفانه شاهد تخریب ویرانگر باران و سیل در برخی مناطق استان مازندران بودیم. فاجعه محیط زیستی یعنی همین که بارش باران تنها طی یک شب منجر به این همه خسارت و بدتر از آن کشته شدن انسان‌ها شود. بارانی که می‌توانست  امید بخش پر شدن بخشی از منابع آبی زیرزمینی استان شود حالا آیینه‌ای شده تا کاستی‌ها و زشتی‌های رفتاری و ساختاری جامعه انسانی را نشان دهد. حال بگذریم از اینکه این آیینه به نظر برخی هنوز آنقدر زنگار گرفته است که نمی‌بینند آنچه که باید. برای همین اسمش را می‌گذارند "بلای طبیعی". وقتی می‌گویی بلا، تکلیفت را مشخص کرده‌ای، خودت را کنار کشیده‌ای. سلب مسئولیت.

ولی در این آیینه نگاهی بیاندازیم.

گل و لای زیادی که به شهرها و خیابان‌ها سرازیر شده، (و واقعا این بار بسیار زیاد مشاهده می‌شود) نتیجه عملکرد کارخانه‌های شن و ماسه است. داریم اکوسیستم رودها را از بین می بریم.

خانه ها و سازه‌هایی که در مسیر رودها صدمه دیده‌اند، نتیجه مجوزهای ساخت است که معلوم نیست با چه بهایی طاق زده شده‌اند.

جاده‌هایی که بارانی چند ساعته یک لقمه چپش می‌کند، کار همان مسئول و مهندس و بی‌تدبیرانی است که فکر می‌کنند توسعه یعنی جاده و جاده یعنی راهی از بتن و قیر و سازه. پس دیواره‌ها چه می‌شود؟ برای رودخانه و بستر آسیب دیده‌اش چه فکری شده است؟ پس ...

ما مدرنیته و توسعه را به بدترین شکل ممکن فهمیده ایم و به بدترین شکل ممکن تجربه می‌کنیم. توسعه ای که قرار است امنیت و از آن مهم‌تر حس امنیت را از کاربرانش بگیرد به چه دردی می‌خورد؟ توسعه‌ای که به بهانه گردشگری، میلیاردها پول و سال‌ها زمان را تبدیل به بزرگراه می‌کند و آنوقت همان، جان گردشگرش را می‌گیرد، چه نوع توسعه‌ای است؟ من که اسمش را می‌گذارم "حماقت  محیط‌زیستی".

«حماقت محیط زیستی» به این معنی که ساختار به بهانه توسعه و عاملیت به بهای توسعه، هر دو از شانه‌های محیط زیست بالا می روند و هنوز به قله (توسعه) نرسیده با مغز بر زمین کوبیده می‌شوند و باز نمی‌فهمند چرا. یا نمی‌خواهند بفهمد چرا.

۰ نظر موافقین ۱ مخالفین ۰ ۳۰ تیر ۹۴ ، ۱۲:۴۰
سحر جعفرصالحی

آنچه به بهانه توریسم در مازندران به وقوع میپیوندد فاقد سیاستگذاریهای مدون و برنامهریزیهای پایدار است. چنانچه فرهنگ‏ بومی، بافت سنتی روستاها و گویش‏های محلی با ورود فزاینده گردشگران با خطر نابودی مواجه هستند، پدیده زمین‏خواری گسترش بی‏عدالتی را دامن می‏زند، با از بین رفتن زمین اقتصاد کشاورزی در آستانه مرگ تدریجی است و چشم‏اندازها و طبیعت دچار صدمات جدی هستند.

در این میان شاخص‏ترین اثرات گردشگری که اصولا غیر قابل جبران به نظر میرسند در محیط‏زیست طبیعی نمود مییابد. هر چند عمده این اثرات متاثر از توسعه نامناسب زیرساخت‏ها و روساخت‏های توریسم، ساخت و سازهای بی‏رویه کلان در سواحل و جنگل‏ها و به طور کلی ساختاری و برآمده از سیاستهای نامناسب گردشگری است اما بخش قابل ملاحظهای نیز ناشی از فعالیتهای گردشگران است. بطور کلی، رفتارهایی که گردشگران در زمینه حفظ محیطزیست جامعه میزبان یا برعکس در جهت تخریب آن انجام میدهند تا حدود زیادی متاثر از انتخابهای فردی ایشان است. در بین عوامل موثر بر انتخابهای فردی، به نظر میرسد سبک زندگی فرهنگی (رفتارهای مصرف و فعالیت فرهنگی)، نقش مهمی در اتخاذ رفتارهای مسولانه زیست محیطی که انتظار میرود گردشگران در جامعه مقصد در پیش گیرند، ایفا میکند.

در تحقیقی که با عنوان   بررسی رابطه سبک زندگی فرهنگی گردشگران و رفتارهای زیستمحیطی  انجام شده است،  نمای کوچکی از وضعیت نه چندان مطلوب سبک زندگی فرهنگی گردشگران در شهر نور به تصویر کشیده و در تبیین بخشی از وضعیت موجود رفتارهای زیست محیطی غیرمسؤلانه در نظر گرفته شده‌است.

با وجود همبستگی معنیدار بین سبک زندگی فرهنگی و رفتار زیستمحیطی، همان­گونه که نتایج این تحقیق نشان می­دهد گردشگران نمونه منتخب، از نظر سبک زندگی فرهنگی در سطح پایینی قرار دارند و میزان کلی انجام فعالیتهای فرهنگی بسیار محدود است. گردشکران داخلی ورودی به مازندران، بسیار کم کتاب میخوانند. تماشای فیلم و تئاتر در وضع نامناسبی قرار دارد. بازدید از موزه، بناهای تاریخی و گالریهای هنری در سبک زندگی گردشگران جایگاهی ندارد و فعالیتهای ورزشی چشمگیر نیست. با این توصیف شکی نیست که حتی اگر همه موانع ساختاری محافظت از محیطزیست مازندران برداشته شود، محال است که گردشگرانی با این درجه از معیارهای فرهنگی، در راستای اهداف پایداری محیطزیست قدم بردارند. این در حالی است که طبق نتایج بدست آمده در این تحقیق، تأثیرات کمبود میزان مصرف و فعالیتهای فرهنگی در رفتار زیست محیطی گردشگران مشهود است و رفتار زیستمحیطی تقریبا 70 درصد از گردشگران نمونه در سطح خیلی کم و کم قرار دارد.

در ذیل یافته­های تحقیق حاضر توجه به یک نکته بسیار قابل توجه به نظر میرسد و آن اینکه، بین سبک زندگی دینی گردشگران و رفتارهای زیست محیطی ایشان رابطه مثبتی دیده نشد. به عبارتی اعمال و مناسک دینی با داشتن پیام­های بی­شمار رفتاری در حیطه احترام به طبیعت منتج به رفتارهای زیست محیطی در عمل نشده است که این؛ نوعی شکاف بین اخلاق دینی و رفتار کردن را تقویت می­کند.

 

منبع:

بررسی رابطه سبک زندگی فرهنگی گردشگران و رفتارهای زیستمحیطی (مطالعه موردی: شهرستان نور( ، سحر جعفرصالحی و معصومه اشتیاقی، اولین همایش بین المللی علمی راهبردی توسعه گردشگری جمهوری اسلامی ایران، چالش ها و چشم اندازها، دانشگاه فردوسی مشهد، 1393.

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۱۶ تیر ۹۴ ، ۱۳:۲۲
سحر جعفرصالحی